Ξενύχτηδες εναντίον «πρωινών τύπων»: Τι λέει η επιστήμη για το IQ και τη δημιουργικότητα

Η «μάχη» ανάμεσα στα «νυχτοπούλια» και στους «πρωινούς τύπους» δεν είναι κάτι καινούργιο, αλλά σίγουρα συνεχίζει να υπάρχει. Κάποιοι μπορεί από «νυχτοπούλια» να μετατράπηκαν σε εκείνους που τους αρέσει να ξυπνάνε από νωρίς για να αδράξουν την ημέρα. Όλα είναι πιθανά... Αναμφίβολα, το ωράριο εργασίας ή η δημιουργία οικογένειας παίζουν σημαντικό ρόλο.

Υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν όσους είναι ξενύχτηδες πιο έξυπνους και πιο δημιουργικούς. Ο Φραντς Κάφκα και ο Τόμας Γούλφ έγραφαν πριν κοιμηθούν, ο Μπομπ Ντίλαν ηχογραφούσε τη νύχτα. Ακόμη και επιστημονικές μελέτες έδειξαν ότι αυτό είναι αλήθεια.

Τι κάνει κάποιον πρωινό ή βραδινό τύπο;

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Northwestern University που ειδικεύεται στην έρευνα του ύπνου, Kristen Knutson, λέει στον Guardian ότι «όλοι έχουμε ένα εσωτερικό βιολογικό ρολόι, ή κιρκαδικό ρυθμό, που ελέγχει πολλές φυσιολογικές λειτουργίες, όπως τα επίπεδα εγρήγορσης, τον ύπνο, τα επίπεδα ορμονών και την αρτηριακή πίεση». Ο «χρονότυπος» σου, εν τω μεταξύ, είναι η κιρκαδική σου προτίμηση: ο επιστημονικός τρόπος για να πεις αν είσαι πρωινός τύπος ή «νυχτοπούλι». Όπως είναι φυσικό, κάποιος με πρωινό χρονότυπο θα βρει πιο εύκολο να κοιμηθεί νωρίς από κάποιον με βραδινό χρονότυπο.

Αν και είναι δύσκολο να αλλάξει ριζικά αυτή η λειτουργία, μπορεί να μεταβληθεί φυσιολογικά με την πάροδο των χρόνων. Το «βιολογικό ρολόι» καθυστερεί με την έλευση της εφηβείας, σημειώνει η Knutson: οι έφηβοι «έχουν πιο αργό χρονότυπο». Στη συνέχεια, καθώς μεγαλώνουμε, ο χρονοτύπος μας τείνει να μετατοπίζεται όλο και πιο νωρίς. Όταν φτάνουμε στα 80 μας, είμαστε ένας πρωινός τύπος».

Όλοι περνάμε από τον ίδιο κύκλο, αλλά από διαφορετικά σημεία εκκίνησης. «Στους νέους ενήλικες, οι πρωινοί και οι βραδινοί τύποι μπορεί να διαφέρουν κατά περίπου τέσσερις ώρες στον τρόπο με τον οποίο το βιολογικό τους ρολόι επηρεάζει τη συμπεριφορά τους», λέει ο Hans Van Dongen, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας Ύπνου και Απόδοσης στο Washington State University Health Sciences Spokane. Δεν είναι απολύτως σίγουρο γιατί υπάρχουν αυτές οι διαφορές, αλλά, μαζί με πιθανές εξελικτικές αιτίες, υπάρχει πιθανώς και μια γενετική συνιστώσα. «Τα παιδιά που γεννιούνται από γονείς που είναι βραδινοί τύποι είναι πιο πιθανό να είναι και αυτά το ίδιο, ενώ το ίδιο ισχύει και για τους πρωινούς».

Υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι «βραδινοί τύποι» είναι πιο δημιουργικοί και έξυπνοι;

Επιστρέφουμε ξανά στον παραπάνω ισχυρισμό. Μια μελέτη του 2007 διαπίστωσε ότι «η βραδινή διάθεση συσχετίζεται με την ικανότητα εφαρμογής στρατηγικών διαφορετικής σκέψης σε οπτικό περιεχόμενο» – ένας επιστημονικός τρόπος για να πούμε «πιο δημιουργικός». Σε μια μελέτη του 2009 με τίτλο «Γιατί οι βραδινοί τύποι είναι πιο έξυπνοι», ο ψυχολόγος Satoshi Kanazawa συνέκρινε τις ώρες ύπνου 20.745 εφήβων με τα αποτελέσματα ενός τεστ νοημοσύνης. Διαπίστωσε ότι τα άτομα με υψηλότερη νοημοσύνη ήταν πιο πιθανό να είναι αυτό που στην αργκό αποκαλούμε «νυχτοπούλια» και υπέθεσε ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι το να μένεις ξύπνιος μέχρι αργά είναι «εξελικτικά καινοτόμο».

Πιο πρόσφατα, ερευνητές του Imperial College London μελέτησαν δεδομένα από το Ηνωμένο Βασίλειο για περισσότερους από 26.000 ανθρώπους που είχαν ολοκληρώσει διάφορα τεστ νοημοσύνης. Η μελέτη του 2024 διαπίστωσε ότι όσοι μένουν ξύπνιοι μέχρι αργά έχουν «ανώτερη γνωστική λειτουργία» σε σχέση με τους πρωινούς τύπους.

Ωστόσο, αυτές οι μελέτες παρουσιάζουν κάποιους περιορισμούς. Για παράδειγμα, για τη μελέτη του 2009, ο Van Dongen σημειώνει ότι «η ανάλυση βασίζεται στο πόσο αργά τα άτομα επιλέγουν να πάνε για ύπνο... [και] δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα ότι οι έφηβοι με υψηλότερο IQ επιλέγουν να μελετούν περισσότερο τη νύχτα και χρειάζονται περισσότερο ύπνο για να αναρρώσουν το Σαββατοκύριακο, ή συμμετέχουν σε περισσότερες ή διαφορετικές εξωσχολικές δραστηριότητες».

«Ο χρόνος του βιολογικού ρολογιού καθορίζει περισσότερα από το πότε οι άνθρωποι προτιμούν να κοιμούνται και να ξυπνούν και πότε αισθάνονται πιο ξύπνιοι κατά τη διάρκεια της ημέρας», λέει ο Van Dongen. «Καθορίζει επίσης εν μέρει το είδος των δραστηριοτήτων στις οποίες μπορεί να καταλήξουν να συμμετέχουν και τις εμπειρίες στις οποίες εκτίθενται». Αν ξυπνάτε φυσιολογικά νωρίς, μπορεί να είναι πιο εύκολο για εσάς να ευδοκιμήσετε σε ένα εταιρικό εργασιακό περιβάλλον, για παράδειγμα.

Υπάρχει και «σκοτεινή» πλευρά

Ένα πράγμα, στο οποίο όλοι οι ειδικοί του ύπνου φαίνεται να συμφωνούν είναι ότι το να προσπαθείς να επιβάλλεις μια ρουτίνα που έρχεται σε αντίθεση με το βιολογικπο σου ρολόι είναι ανθυγιεινό. Στην πραγματικότητα, μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρο θάνατο, σημειώνουν οι ειδικοί. Το 2018, η Knutson, από το Northwestern, συνέγραψε μια μελέτη που διαπίστωσε ότι τα «νυχτοπούλια» έχουν 10% υψηλ΄τερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου και περισσότερα προβλήματα υγείας σε σύγκριση με τους πρωινούς τύπους. Η μελέτη δεν μπόρεσε να προσδιορίσει τους υποκείμενους λόγους, αλλά η Knutson σημειώνει ότι το ζήτημα μπορεί να έχει να κάνει με «διαταραχή του κιρκαδικού ρυθμού που προκαλείται από την ασυγχρονία μεταξύ του εσωτερικού ρολογιού τους και του εξωτερικού κόσμου».

Το να είσαι βραδινός τύπος μπορεί να ενέχει πολλούς κινδύνους. Μια μελέτη του 2024 από ερευνητές του Stanford Medicine διαπίστωσε ότι το να μένεις ξύπνιος μέχρι αργά δεν είναι καλό για την ψυχική σου υγεία, ανεξάρτητα από τον χρονοτύπο σου. Οι λόγοι δεν είναι σαφείς, αλλά οι ερευνητές υποψιάζονται ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι ανθυγιεινές συμπεριφορές, όπως η κατανάλωση αλκοόλ ή η κατανάλωση πρόχειρου φαγητού, είναι πιο πιθανές αργά τη νύχτα.

Μπορείς να αλλάξεις το «βιολογικό σου ρολόι»;

Όχι, δεν μπορείτε. Αυτό που ίσως μπορείτε να καταφέρετε είναι να λειτουργήσετε σε αρμονία με αυτό. Αλλά για να το κάνετε αυτό, πρέπει πρώτα να καταλάβετε ποιος τύπος είστε, και αυτό δεν είναι πάντα προφανές.

Πώς μπορείτε λοιπόν να προσδιορίσετε το φυσικό σας βιολογικό ρολόι; H Ana Wenzler, ερευνήτρια του Πανεπιστημίου του Groningen λέει ότι ο τρόπος για να προσδιορίσετε τον χρονοτύπο ενός ατόμου είναι να μετρήσετε τα επίπεδα μελατονίνης στο σάλιο του «καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας για να δείτε πότε αυξάνεται η μελατονίνη». Η μελατονίνη είναι μια ορμόνη που εκκρίνει το σώμα σας για να σας σηματοδοτήσει ότι είναι νύχτα. Οι πρωινοί τύποι την εκκρίνουν νωρίτερα.

Προφανώς, οι εξετάσεις σάλιου δεν είναι πρακτικές για τους περισσότερους ανθρώπους. Εάν δεν διαθέτετε εργαστήριο στο σπίτι, λέει ο Wenzler, δοκιμάστε να κοιμηθείτε χωρίς ξυπνητήρι για μια εβδομάδα. Αποφύγετε τα κατασταλτικά και τα διεγερτικά όπως το αλκοόλ και ο καφές και μην παρατείνετε τεχνητά την ώρα που πηγαίνετε για ύπνο με το να κοιτάτε συνεχώς το κινητό σας ή να βλέπετε τηλεόραση, και το σώμα σας θα βρει τον φυσικό του ρυθμό. Θα ξυπνάτε όποτε το σώμα σας κρίνει καλύτερο.